“YA─×MACI” DERG─░ YAYINLARI AKADEM─░K Y├ťKSELTMELERDE KULLANILAMAYACAK

“YA─×MACI” DERG─░ YAYINLARI AKADEM─░K Y├ťKSELTMELERDE KULLANILAMAYACAK

9 Mart 2019

├ťniversiteleraras─▒ Kurul (├ťAK), Y├╝ksek├Â─čretim Kurulu Ba┼čkan─▒ Prof. Dr. Yekta Sara├ž’─▒n ├Ânerisiyle para kar┼č─▒l─▒─č─▒ yay─▒n yapt─▒─č─▒ndan “ya─čmac─▒” (predatory) ad─▒ verilen dergilerde yay─▒mlanan bilimsel makalelerin, akademik y├╝kseltmelerde dikkate al─▒nmamas─▒n─▒ kararla┼čt─▒rd─▒.

T├╝rkiye, bu kararla d├╝nya genelinde de h─▒zla artan, akademik y├╝kseltmeler i├žin dergilerde para kar┼č─▒l─▒─č─▒ yay─▒mlanan makalelerin kullan─▒lmas─▒na “dur” diyen ilk ├╝lkeler aras─▒nda yer ald─▒.

├ťniversiteleraras─▒ Kurulun karar─▒na ili┼čkin AA muhabirinin sorular─▒n─▒ yan─▒tlayan Sara├ž, T├╝rkiye’deki akademik yay─▒nlar─▒n say─▒s─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda bir sorun g├Âr├╝nmedi─čini, as─▒l sorunun pek ├žok ├╝lkede oldu─ču gibi yay─▒nlar─▒n niteli─činde oldu─čunu ifade etti.

Baz─▒ dergilerde yer bulan makalelerin, ara┼čt─▒rmalar─▒n niteli─činin ├žok d├╝┼č├╝k oldu─čuna i┼čaret eden Sara├ž, ┼ču bilgileri verdi:

“Bunun sebebi ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda ‘ya─čmac─▒’ ┼čeklinde tan─▒mlayabilece─čimiz para kar┼č─▒l─▒─č─▒ yay─▒n yapan dergilerin giderek artmas─▒ g├Âsterilebilir. Asl─▒nda bu, b├╝t├╝n d├╝nyada bir s─▒k─▒nt─▒, bizim ├╝lkemize has bir durum de─čil. Avrupa ├ťniversiteler Birli─či de bunun ├╝zerine ├žal─▒┼č─▒yor fakat hen├╝z al─▒nm─▒┼č bir kararlar─▒ yok. Biz ilk defa bir karar ald─▒k ve art─▒k bu ya─čmac─▒ dergilerdeki yay─▒nlar─▒n akademik y├╝kseltmelerde kullan─▒lmas─▒na m├╝saade etmeyece─čiz. ├ťniversiteleraras─▒ Kurul da Y├ľK’├╝n ├Ânerisiyle bu karar─▒ alm─▒┼č oldu. Bundan sonra a├ž─▒k ve net ┼čekilde ifade ediyoruz ki ya─čmac─▒ dergilerde yay─▒n yapanlar, bu yay─▒nlar─▒n─▒ akademik y├╝kseltmelerde kullanamayacak. Ancak ya─čmac─▒ yay─▒nc─▒l─▒k ile m├╝cadeleyi Y├ľK’├╝n son zamanlarda ├Ânem verdi─či a├ž─▒k eri┼čim/a├ž─▒k bilim ├žal─▒┼čmalar─▒na zarar vermeden y├╝r├╝tece─čiz.”

– Konferanslar da mercek alt─▒nda

Sara├ž, ya─čmac─▒ dergilerin yan─▒nda ya─čmac─▒ konferanslar ve sempozyumlar─▒ da mercek alt─▒na ald─▒klar─▒n─▒ belirterek, ┼ču de─čerlendirmelerde bulundu:

“Baz─▒ konferanslarda, para kar┼č─▒l─▒─č─▒ ├že┼čitli alanlarda say─▒s─▒ be┼č y├╝z├╝ hatta bini a┼čan bildiriler sunuluyor, ├žok farkl─▒ alanlar─▒n hepsi bir yere toplan─▒yor. Bu uluslararas─▒ toplant─▒lara, konferanslara evinizden de elektronik ortamda kat─▒labiliyorsunuz, bazen kat─▒lmasan─▒z da, do─črudan ├Âzetini de g├Ânderseniz oluyor. Tabii bunlar─▒n hepsi para kar┼č─▒l─▒─č─▒. Buna da ‘dur’ diyece─čiz. Bu bildiriler de atama ve y├╝kseltmelerde kullan─▒lamayacak. Bununla ilgili de bir d├╝zenleme yap─▒yoruz. Akademik te┼čvik al─▒nmas─▒ i├žin paral─▒ kongreler d├╝zenleniyor, dergiler ├ž─▒kar─▒l─▒yor. Bu, akademinin namusunu haleldar ediyor.”

– 5 rekt├Âr rapor sundu

S├Âz konusu karar, Y├ľK Ba┼čkan─▒ Sara├ž’─▒n ├Ânerisiyle ve ├ťAK taraf─▒ndan 5 ├╝niversite rekt├Âr├╝nden olu┼čan komisyonun haz─▒rlad─▒─č─▒ rapor do─črultusunda al─▒nd─▒.

Raporda, yay─▒mlanmak ├╝zere kabul edilen makalelerde, i├žeri─čin ├Âzg├╝n olmas─▒n─▒ veya ├žal─▒┼čman─▒n ilgili alana y├╝ksek etki yapma potansiyeli bar─▒nd─▒rmas─▒n─▒ beklemeyen ve yay─▒mlanma ┼čart─▒ olarak yazarlardan ├╝cret isteyen a├ž─▒k eri┼čimli dergilerin, akademik camiada “ya─čmac─▒”, “┼čaibeli” veya “predat├Âr” olarak tan─▒mland─▒─č─▒ vurguland─▒.

Bu dergilerin ana amac─▒n─▒n olabildi─čince ├žok makale yay─▒mlayarak para kazanmak oldu─čuna dikkat ├žekilen raporda, “Bu ama├ž do─črultusunda yay─▒mlanan makaleler nitelik, ├Âzg├╝nl├╝k ve etki a├ž─▒s─▒ndan ├žok d├╝┼č├╝k bir standarda g├Âre de─čerlendirilmekte, h─▒zl─▒ yay─▒n yapma s├Âz├╝ ile yazarlar─▒ ├žok say─▒da makale sunmaya cezbedilmektedir.” ifadelerine yer verildi.

– “Ya─čmac─▒” dergilerin ├Âzellikleri belirlendi

Raporda, “ya─čmac─▒” olarak tan─▒mlanan dergilerin ├Âzelliklerine de yer verildi. Buna g├Âre, bu t├╝r dergilerin ├Âzelliklerinin “yay─▒mlama i├žin makale i┼čleme ├╝creti (Article Processing Charge) ├Âdenmesinin zorunlu tutulmas─▒”, “makaleleri h─▒zl─▒ yay─▒nlama s├Âz├╝ verilmesi ve yay─▒nlanmas─▒”, “ilan etti─či konu d─▒┼č─▒nda veya birbiriyle ilgisi olmayan bir├žok farkl─▒ alanda makalelere yer verilmesi”, “yay─▒n ilkeleri a├ž─▒klamas─▒n─▒n eksik olmas─▒”, “yay─▒n ilkelerinde a├ž─▒k├ža makalelerde ├Âzg├╝nl├╝k, ├Ânem ve etki aranmad─▒─č─▒n─▒n belirtilmesi”, “yay─▒nlanan ara┼čt─▒rman─▒n telif hakk─▒n─▒ saklama veya koruma politikas─▒ olmamas─▒” ve “hakem s├╝recinin ger├žek├ži i┼čletilmemesi, hakem g├Âr├╝┼č ve ├Ânerilerinin yazar ile payla┼č─▒lmamas─▒” oldu─ču belirtildi.

Bu dergilerden ├╝cret al─▒nan fakat de─čerli ve akademik usule uygun yay─▒n yapanlar ayr─▒ca de─čerlendirilecek.

– T├╝rkiye’nin karar─▒ d├╝nyada ilkler aras─▒nda

├ťAK’─▒n ald─▒─č─▒ karar do─črultusunda, her akademisyen, akademik y├╝kseltmelerde makalesinin ┼čaibeli dergilerde yay─▒mlanmad─▒─č─▒na ili┼čkin yaz─▒l─▒ beyanda bulunacak.

T├╝rkiye, Y├ľK Ba┼čkan─▒ Sara├ž’─▒n iste─či ├╝zerine ├ťAK taraf─▒ndan al─▒nan kararla, d├╝nya genelinde, akademik y├╝kseltmelerde ticari ama├žla ├ž─▒kar─▒lan dergilerde para kar┼č─▒l─▒─č─▒ yay─▒mlanan makaleleri dikkate almayacak ilk ├╝lkelerden olacak.

– “D├╝nyada para kar┼č─▒l─▒─č─▒ yap─▒lan yay─▒mlar h─▒zla art─▒yor”

D├╝nya genelinde son y─▒llarda akademik unvan almak isteyen akademisyenlerin h─▒zla artmas─▒na kar┼č─▒n, kapsaml─▒ de─čerlendirmeler sonucunda makale yay─▒mlayan dergi say─▒s─▒nda b├╝y├╝k bir de─či┼čiklik olmamas─▒ ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒ yay─▒m yapan ┼čaibeli dergilere talebi art─▒r─▒yor.

┼×aibeli dergilerdeki yay─▒nlar─▒n bir├žo─čunun bilimsel nitelik dahi ta┼č─▒mad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝ savunan uzmanlar taraf─▒ndan, makalelerin, insanl─▒─ča yeni bilgiler sunmas─▒, bilime katk─▒ sa─člamas─▒, ilgili alan─▒na yenilik getiren ├žal─▒┼čmalar olmas─▒ gerekti─či vurgulan─▒yor.

Kaynak:Anadolu Ajans─▒